న్యూఢిల్లీ : ప్రపంచ వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే అత్యంత శక్తివంతమైన సహజ వాతావరణ ఘటనల్లో ఒకటైన ‘గాడ్జిల్లా’ ఎల్ నినోను నియంత్రించేందుకు శాస్త్రవేత్తలు వినూత్నమైన, అదే సమయంలో వివాదాస్పదమైన ప్రతిపాదనను ముందుకు తీసుకొచ్చారు. దక్షిణ అమెరికాలోని పెరూ, చిలీ తీర ప్రాంతాల్లో సుమారు 2,000 నౌకల ద్వారా సముద్రపు నీటిని గాలిలోకి స్ప్రే చేసి మేఘాలను మరింత ప్రకాశవంతంగా మార్చడం ద్వారా సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గించి, ఎల్ నినో తీవ్రతను నియంత్రించవచ్చని వారు భావిస్తున్నారు.
ఈ ప్రతిపాదన విజయవంతమైతే భారతదేశంతో పాటు దక్షిణాసియా దేశాల్లో రుతుపవనాలు సాధారణ స్థితికి చేరుకుని, వ్యవసాయ రంగానికి గణనీయమైన ప్రయోజనం చేకూరే అవకాశముందని అధ్యయనం సూచిస్తోంది. అయితే ఇది ప్రస్తుతం కేవలం కంప్యూటర్ నమూనాల ఆధారంగా రూపొందించిన శాస్త్రీయ సిద్ధాంతమే తప్ప, వాస్తవ ప్రపంచంలో ఇప్పటివరకు పరీక్షించలేదనే విషయం కూడా శాస్త్రవేత్తలు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
ఏమిటి ‘మెరైన్ క్లౌడ్ బ్రైటెనింగ్’?
అమెరికాలోని స్క్రిప్స్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఓషనోగ్రఫీకి చెందిన జెస్సికా ఎస్. వాన్ నేతృత్వంలోని పరిశోధక బృందం ఈ అధ్యయనాన్ని నిర్వహించింది. ‘సైన్స్ అడ్వాన్సెస్’ జర్నల్లో ప్రచురితమైన ఈ పరిశోధన ప్రకారం, ఎల్ నినో ప్రభావం ప్రారంభమయ్యే జూన్ నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు సుమారు తొమ్మిది నెలలపాటు పెరూ, చిలీ తీర ప్రాంత సముద్రంలో ఈ ప్రక్రియ చేపట్టాలని ప్రతిపాదించారు.
భారతదేశ విస్తీర్ణానికి సమానమైన సముద్ర ప్రాంతంలో ప్రత్యేక నౌకల ద్వారా సముద్రపు నీటిని సూక్ష్మ తుంపరల రూపంలో గాలిలోకి స్ప్రే చేస్తారు. నీరు ఆవిరైపోయిన తర్వాత మిగిలే ఉప్పు కణాలు మేఘాల ఏర్పాటుకు కేంద్రకాలుగా పనిచేస్తాయి. దీంతో మేఘాల్లో చిన్న నీటి బిందువులు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఏర్పడి, అవి మరింత తెల్లగా, ప్రకాశవంతంగా మారతాయి. ఈ ప్రకాశవంతమైన మేఘాలు సూర్యరశ్మిని ఎక్కువగా తిరిగి అంతరిక్షంలోకి పరావర్తనం చేయడంతో సముద్ర ఉపరితలం చల్లబడుతుంది.
సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గడంతో గాలి పీడనంలో మార్పులు చోటుచేసుకుని పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని వాణిజ్య పవనాలు బలపడతాయి. ఫలితంగా ఎల్ నినోను మరింత తీవ్రతరం చేసే ‘బ్జెర్క్నెస్ ఫీడ్బ్యాక్’ అనే ప్రక్రియ బలహీనపడుతుందని శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొన్నారు. 1997, 2015లో నమోదైన తీవ్ర ఎల్ నినో పరిస్థితులను కంప్యూటర్ నమూనాల్లో పునఃసృష్టించి పరిశీలించగా, సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు సుమారు 1.5 డిగ్రీల సెల్సియస్ మేర తగ్గినట్లు అధ్యయనం వెల్లడించింది.
భారత్కు కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి?
తీవ్ర ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో భారత నైరుతి రుతుపవనాలు బలహీనపడటం, వర్షపాతం తగ్గిపోవడం సాధారణంగా కనిపించే పరిణామం. దీంతో వ్యవసాయంపై ఆధారపడిన కోట్లాది మంది రైతులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటారు. ఒకవేళ ఈ క్లౌడ్ బ్రైటెనింగ్ విధానం ద్వారా ఎల్ నినో ప్రభావాన్ని తగ్గించగలిగితే దక్షిణాసియాలో ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గి, రుతుపవనాలు మెరుగుపడే అవకాశం ఉందని అధ్యయనం పేర్కొంది. ఎల్ నినో ప్రభావానికి గురయ్యే 14 ప్రాంతాలపై నిర్వహించిన విశ్లేషణలో దక్షిణాసియాకు అనుకూల ఫలితాలు కనిపించినట్లు పరిశోధకులు వెల్లడించారు.
అమలుకు ఎన్నో అడ్డంకులు
అయితే ఈ ప్రతిపాదనపై శాస్త్రవేత్తలే కొన్ని కీలక ఆందోళనలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఇంత భారీ స్థాయిలో సముద్రపు నీటిని స్ప్రే చేసే సాంకేతికత ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేదు. ప్రస్తుతం ఉన్న స్ప్రే వ్యవస్థలు అవసరమైన సామర్థ్యంతో పోలిస్తే వంద రెట్లు తక్కువ శక్తివంతమైనవిగా ఉన్నాయి.
అంతేకాకుండా, ఈ ప్రయోగం అనుకోని దుష్పరిణామాలకు దారితీసే ప్రమాదం కూడా ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. కొన్ని అధ్యయనాల ప్రకారం, ఈ ప్రక్రియ వల్ల ‘మెగా లా నినా’ పరిస్థితులు ఏర్పడి ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లో తీవ్ర వరదలు సంభవించే అవకాశం ఉందని పేర్కొంటున్నారు.
మరోవైపు, ఇలాంటి భారీ స్థాయి వాతావరణ జోక్యాలపై అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన వ్యవస్థ కూడా ఇప్పటివరకు రూపొందలేదు. ఒక దేశం చేపట్టే ప్రయోగం ఇతర దేశాల వాతావరణంపై ప్రభావం చూపితే, వాటితో సంప్రదింపులు జరపడానికి స్పష్టమైన అంతర్జాతీయ నిబంధనలు లేవు.
ప్రస్తుతం పరిశోధన దశలోనే
శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం, భవిష్యత్తులో భారీ ఎల్ నినో పరిస్థితులు ఏర్పడే అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ ప్రతిపాదనను తక్షణమే అమలు చేసే పరిస్థితి లేదు. ఇందుకు అవసరమైన సాంకేతికత, వేల సంఖ్యలో ప్రత్యేక నౌకలు, అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన అనుమతులు ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేవు.
మొత్తం మీద, ఎల్ నినో వంటి తీవ్ర వాతావరణ ఘటనలను నియంత్రించేందుకు మానవుడు అన్వేషిస్తున్న కొత్త మార్గాల్లో ఇది ఒక కీలక శాస్త్రీయ ఆలోచనగా నిలుస్తోంది. అయితే ఇది ఇప్పటికీ పరిశోధన దశలోనే ఉన్నందున, సమీప భవిష్యత్తులో అమలులోకి వచ్చే పరిష్కారంగా కాకుండా, భవిష్యత్ వాతావరణ నిర్వహణకు సంబంధించిన ఒక సైద్ధాంతిక ప్రతిపాదనగానే నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
